Teseum

Reeks van Reliekbeelden

 

Dat edelsmeedwerk uit de Nederlanden van het allerhoogste niveau was, blijkt uit de spectaculaire schatkamer van het Teseum in Tongeren. Je vindt er tal van topstukken! Waaronder het ensemble van veertien reliekbeeldjes. 

Topstukken

Het Teseum

Het Teseum is een levendige plek waar je de eerste stad van België kan ontdekken aan de hand van archeologische vondsten, een historisch monument en een rijke religieuze kunstcollectie. Het verhaal omvat 2000 jaar geschiedenis, vanaf de Romeinen tot nu. De schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek herbergt één van de grootste en rijkste kunstschatten uit de Lage Landen en bestaat uit kostbare liturgische voorwerpen, reliekhouders, textiel en manuscripten. Onder het Vrijthof en in de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek is een archeologische site blootgelegd, drie meter onder het vloerniveau. De belforttoren troont al eeuwenlang boven het Haspengouwse landschap uit en prijkt sinds 1999 op de lijst van Unesco-werelderfgoed.

Reeks van Reliekbeelden

Reeks van reliekbeelden

De verzameling van veertien reliekbeelden kreeg een plaatsje in de Vlaamse Topstukkenlijst. Hoewel ze uit verschillende periodes stammen, vormen ze een coherent ensemble, met beelden uit de hele vijftiende en begin zestiende eeuw. Hun stijl varieert van pre-eyckiaans tot renaissancistisch. Elk beeld bevat een reliek, of de stoffelijke resten van een heilige. Soms zijn die in het beeld of in de sokkel verwerkt, soms in een cilinder op of naast het beeld. Zes reliekbeelden staan samen met andere reliekhouders afgebeeld op een toningsformulier uit 1516. Pelgrims konden zo’n formulier kopen als aandenken en als bewijs van welke relieken ze met eigen ogen hadden aanschouwd. De reliekbeelden worden nog steeds meegedragen tijdens de zevenjaarlijkse Kroningsfeesten.

Tongeren Godfried Hufkens Koorkapgesp

Godfried Hufkens (ca. 1450) Koorkapgesp

Centraal staat Maria en het kind Jezus onder een baldakijn. Rechts knielt de schenker, Joannes Cleinjans, in een kanunnikengewaad voor Maria en Jezus. Het linkse tafereel toont een engel met het wapenschild van de schenker en een arend/adelaar. Boven de schenker staat volgende inscriptie: "Miderere Mei". Op de brede rand staat "Ave gratia plena". Op de sokkel is de naam "Joannes Cleinjans canonicus" gegraveerd. In totaal stelt het Teseum een reeks van elf koorkapgespen tentoon. 

Tongeren Anoniem Processiekruis

Anoniem - Processiekruis

Dit zilveren processiekruis van meer dan zeshonderd jaar oud wordt in de Tongerse processies nog altijd meegedragen. Jezus’ houding wekt medelijden op: zijn hoofd hangt schuin op z’n rechterschouder, zijn hele lichaam en ook de lendendoek zijn bijzonder plastisch uitgewerkt. Op de vier uiteinden van het kruis prijken de symbolen van de vier evangelisten: bovenaan de adelaar van Johannes, links de leeuw van Marcus, rechts de os van Lucas, en de engel onderaan staat voor Mattheus. Onderaan, in de zes nisjes op de stam van het kruis, staat elke keer een beeldje van een heilige. Een van hen is de Tongerse bisschop Maternus. Hij staat links van de centrale figuur. Maternus zou ook bisschop zijn geweest in Trier en Keulen. Vandaar de drie kerken die hij in zijn hand houdt.

Tongeren Hendrik van Tongeren Reliekbuste van de Heilige Pinosa
Tongeren Anoniem Reliekbuste van de Heilige Olivia

Hendrik van Tongeren (ca.1400) - Reliekbuste van de Heilige Pinosa

De heilige Pinosa is voorgesteld als een jonge vrouw met opgestoken haar en een kroon die versierd is met een kruis en kristallen. Ze draagt een hoog aansluitend goudkleurig kleed met versieringen op de boorden en centraal een kristal. De buste staat op een zeszijdig voetstuk met een inscriptie: "Caput S. Pynosa". Pinosa behoorde tot de 11.000 maagden die in 383 samen met de heilige Ursula werden vermoord.

Anoniem - Reliekbuste van de Heilige Olivia

De heilige Olivia is voorgesteld als een jonge vrouw met schouderlang krullend haar. Ze draagt een goudkleurig kleed met een ronde hals en een decoratieve boord en centraal een kristal. De buste staat op een zeszijdig voetstuk met een inscriptie: "Caput S. Olivia". In de buste is haar schedel bewaard. Olivia behoorde tot de 11.000 maagden die in 383 samen met de heilige Ursula werden vermoord.

Tongeren Anoniem Reliektriptiek met de sluier van Onze-Lieve-Vrouw

Anoniem - Reliektriptiek met de sluier van Onze-Lieve-Vrouw

Voor de Mariastad Tongeren is dit drieluikje erg bijzonder. Sinds eeuwen wordt de reliek die het bevat vereerd en in processies meegedragen. Die reliek is een rechthoekig fragment van Maria’s sluier. Op het drieluik presenteren twee engelen dat als een wit vlak – het lijkt een abstract schilderij – maar het eigenlijke stukje sluier is verwerkt in een grotere doek, een soort collage. Die collagedoek was vastgespijkerd op het middenpaneel van het drieluik, dat overigens meestal gesloten was. Ook voor de kunstgeschiedenis is het drieluik belangrijk. De schildering op de binnenkant van de twee luikjes dateert van omstreeks 1400, dat is nog vóór de gebroeders Jan en Hubert van Eyck. Van die pre-Eyckiaanse kunst, zoals dat in het jargon heet, bleven bij ons maar heel weinig voorbeelden bewaard. Dit is er een uit de Maasregio, waar de Van Eycks ook vandaan kwamen. Te zien is de Annunciatie, het moment waarop de aartsengel Gabriël aan Maria meldt dat zij de moeder van Gods zoon wordt. Op de banderol staat in het Latijn: “Wees gegroet, Maria, vol van genade, de heer is met u,” het begin van het gebed Weesgegroet. Boven de biddende Maria stuurt God de Vader de Heilige Geest naar Maria, in de gedaante van een duif.

Praktische informatie

Adres

Museumkwartier 2
3700 Tongeren
België
Bekijk routebeschrijving

Openingsuren

  • Van dinsdag tot zondag open van 10u tot 17u.

Toegankelijkheid

  • De schatkamer en kloostergang zijn makkelijk toegankelijk voor personen met een beperking.
  • De archeologische site is moeilijk toegankelijk voor personen met een beperking.

Nuttig om te weten

  • Toegangsprijs: € 6,00 standaardtarief

Andere sites in de buurt